De finish is behaald.

Geschreven door: D. Deijle
Geplaatst op www.ojau.nl, 1 augustus 2019

Ik had nog geen enkele uitspraak gevonden waarin door een rechter was geoordeeld dat een uitkeringsgerechtigde in een rechtmatigheidsonderzoek niet aan zijn of haar verklaring hoefde te worden gehouden. Getekend is getekend. Ik zag het dus somber in. Maar na heel wat uren schrijfwerk, frustrerende klachtenprocedures, een mediastorm, een motie van treurnis vanuit de plaatselijke politiek, en na dik twee jaar eindelijk de positieve uitspraak in hoger beroep met daarna nogmaals een lange periode van onzekerheid, mogen de kurken nu écht worden geplopt!

Aan de zaak tegen de gemeente Bunschoten is definitief een einde gekomen. Eindelijk. Reflecterend op alles wat ik in deze zaak heb ondernomen, kan ik zeggen dat ik het op alle aspecten niet anders zou aanpakken, als ik het overnieuw zou moeten doen. Gelukkig hoeft dat laatste natuurlijk niet! Wellicht heb ik mezelf er heel erg in vastgebeten, wat ook een valkuil kan worden, maar ik denk dat het in deze zaak echt zo had moeten gebeuren.

De situatie

De zaak van mijn cliënt Jaap Koelewijn tegen de gemeente Bunschoten en uitvoeringsinstantie Baarn Bunschoten Soest (BBS), wat was dat een enorme strijd. Het ging om zijn hoofdverblijf. Er was geoordeeld dat Jaap vanaf september 2015 zijn hoofdverblijf niet meer in Bunschoten had. Zijn bijstandsuitkering werd herzien en teruggevorderd en per 1 maart 2016 beëindigd. Hij moest enkele duizenden Euro's terugbetalen. De verklaring die tijdens het rechtmatigheidsgesprek was opgemaakt, had hij ondertekend. Achteraf gezien was Jaap het er toch niet mee eens. Hij wilde terugkomen op zijn ondertekende verklaring. Een bezwaar- en beroepsprocedure door zijn advocaat haalde helaas niks uit.

De beproeving

In maart 2017 kwam Jaap met zijn partner bij mij op kantoor, volledig ontredderd. Ik was nog niet zo lang zelfstandig juriste. Het was dus meteen een sprong in het diepe, want hoe kon ik deze zaak in hoger beroep dan nog redden? In feite moest ik iets overnemen van een andere advocaat, en dat is echt niet makkelijk. Waarom zou het mij wel lukken? Ik ging de uitdaging toch aan!

Ik heb hemel en aarde moeten bewegen. Niet alleen was het een juridisch complexe puzzel, maar ook de strategie die ik moest uitzetten voor de beroepsprocedure bij de hoogste rechter in het bestuursrecht, de Centrale Raad van beroep (de Raad), was niet eenvoudig. Voortborduren op de bezwaar- en beroepsgronden van de vorige advocaat, dat ging het niet worden. Ik moest een en ander herstellen, en werd daarin behoorlijk op de proef gesteld. Opgeven zat er niet bij, ik ging all the way...

Homo zijn is een issue

"Het zou ook goed zijn hè, gezien de situatie, dat jij lekker uit Bunschoten verdwijnt. Want het is nog steeds een issue als je homo bent, snap je?"

Dat is wat ik de sociale rechercheur hoorde zeggen op de opname die Jaap heimelijk had opgenomen. Deze opname was in de vorige procedures niet ingebracht. Ook stond het gesprek bol van de vooringenomenheid en suggestieve vraagstellingen. Op grond van een onjuiste voorstelling van zaken, door toedoen van de sociaal rechercheur en fraudeconsulente, had Jaap een verklaring ondertekend. Ik heb zelf jarenlang op de bezwaarafdeling van een uitvoeringsinstantie gewerkt, ik weet dat de kans op succes nihil is wanneer iemand wil terugkomen op een ondertekende verklaring. Dan moet er wel iets bijzonders aan de hand zijn. Ik wist ook wel dat ik het met die opname alleen niet zou redden.

Buiten het juridische geschil, wilde ik namens Jaap evengoed nog een klacht indienen bij de gemeenten Bunschoten en uitvoeringsinstantie BBS, vanwege de onheuse bejegening van de sociaal rechercheur tijdens het rechtmatigheidsgesprek. Die klacht werd niet-ontvankelijk verklaard, omdat de gedraging van de sociaal rechercheur langer dan een jaar geleden had plaatsgevonden. Het jaar was net met enkele weken verstreken, maar zonder te kijken of te horen, hebben ze het naast zich neergelegd. Niettemin had de gemeente Bunschoten en BBS evengoed de klacht inhoudelijk mogen behandelen, ook al was het langer dan een jaar geleden gebeurd. Nota bene boden we de opname van het gesprek tussen Jaap, de sociaal rechercheur en de inkomensconsulente aan, maar ze wilden er gewoon niet aan. Ook de gemeentelijke ombudsman wilde zijn handen er niet aan branden. Hij begreep mijn achterliggende gedachte wel, maar toch verklaarde hij de klacht niet-ontvankelijk en liet de beoordeling omtrent de onheuse bejegening over aan de rechter. Zo zuur allemaal. Zelfs ik als juriste voelde me op den duur niet serieus genomen. Ik kon mij wel voorstellen hoe Jaap zich moest voelen. Toen ben ik er maar flink over gaan bloggen. Hier kwam de media op af, die erover wilde publiceren. Eerst de Volkskrant, daarna de Bunschoter, RTV Utrecht en Hart van Nederland. Allemaal aangepakt natuurlijk, hoewel dat ook wel emotioneel was voor Jaap om steeds maar zijn verhaal te doen. Vooral toen de media het ging omzetten naar homo-discriminatie. Maar ja, zo voelde Jaap het natuurlijk wel. Als Jaap geen homoseksueel was geweest, dan had de sociaal rechercheur ook niet gezegd dat hij 'maar lekker moet verdwijnen omdat het nog steeds een issue is dat hij homo is". Ontzettend dapper van Jaap, hij hield zich sterk. Jaap kreeg daarna heel veel steun en overwegend aanmoedigende reacties vanuit allerlei hoeken, ook van bewoners uit Bunschoten zelf. Zelfs landelijke en plaatselijke politieke partijen gingen zich ermee bemoeien. Vanuit het College van de gemeente Bunschoten en BBS hoefden we echter niets te verwachten.

De verlossing

Op 7 mei 2019 kregen we dan eindelijk het verlossende antwoord. En ja hoor, op alle beroepsgronden was het hoger beroep geslaagd! Ook was het gedrag van de sociaal rechercheur ongepast en onprofessioneel. Bij Jaap vloeide een traan, zijn partner vloog meteen op hem af, en in mijn lijf voelde ik dat de spanning zich ontlaadde. Maar, tegen alle verwachtingen in ontstond er bij ons drieën vrij snel een soort van anticlimax gevoel, terwijl we van te voren nog dachten dat we in de rechtszaal een vreugdedansje zouden gaan doen als we de zaak wel zouden winnen, bij wijze van spreken natuurlijk. Misschien omdat we er zo lang mee bezig waren geweest en we toch enigszins waren leeg gevochten in deze zaak, hoewel we er altijd van overtuigd bleven dat we gelijk hadden. We hadden na afloop niet eens echt veel zin meer in om er iets over te zeggen voor de camera (Hart van Nederland en RTV Utrecht waren erbij toe de rechter uitspraak deed). Natuurlijk deden we dat wel.

Ik heb me al die tijd ook wel een beetje onzeker gevoeld. De vraag was hoe de Raad ermee zou omgaan, dat ik kwam aanzetten met compleet andere beroepsgronden en nieuwe feiten, die niet in de bezwaarprocedure en bij de rechtbank waren ingebracht, maar wél ingebracht hadden kunnen worden. Daar heb ik natuurlijk wel een tactische draai aan moeten geven. En ook die media erbij. Het kan je maken of kraken. Als ik in deze zaak zou falen, kon het zijn dat daarna allerlei negatieve reacties zouden komen gericht tot Jaap. Reaguurders liggen altijd op de loer. Ik moest er dus ook voor zorgen dat hij voldoende beschermd was. Nu ons gelijk op alle fronten ineens werd bevestigd, vielen weliswaar de onzekerheden weg, maar tegelijkertijd vielen we ook in een zwart gat. En nu dan?

Nieuwe periode van onzekerheid

Dat zwarte gat was van korte duur, want het College van de gemeente Bunschoten en BBS hadden van de Raad de opdracht gekregen om een nieuwe beslissing op bezwaar te nemen. Het einde van de zaak was nog niet in zicht. De vraag was wat er allemaal nog zou uitkomen.

Het ging om Jaap zijn bijstandsuitkering die met terugwerkende kracht vanaf 1 september 2015 was herzien en per 1 maart 2016 was beëindigd. Nu moest worden onderzocht wat dán de einddatum moest zijn van zijn bijstandsuitkering. Nota bene was het onderzoek naar zijn hoofdverblijf in alle opzichten onzorgvuldig en op zeer onprofessionele wijze tot stand gekomen. De rechter kon inhoudelijk natuurlijk niet oordelen over Jaap zijn hoofdverblijf en het recht op bijstandsuitkering. Het onderzoek moest in feite overnieuw, iets waar ik juist zelf voor had gepleit. De situatie was sowieso dat Jaap altijd zijn middelpunt van zijn maatschappelijk leven in Bunschoten had gehad. Omtrent zijn hoofdverblijf had ik in het beroepschrift uiteraard wel alles volledig uiteengezet. Nadat hij geen bijstandsuitkering meer kreeg moest hij noodgedwongen zijn huurwoning in Bunschoten opzeggen, omdat hij het niet meer kon betalen. Hij moest bij zijn ouders (in Bunschoten) wonen. Pas in januari 2018 trok hij in bij zijn vriend, in Huizen. Eigenlijk zou hij in de gemeente Bunschoten nog recht moeten hebben op bijstandsuitkering over de periode maart 2016 tot en met december 2017. Dus niet alleen moest worden afgezien van herziening en terugvordering over een voorliggende periode. Dat was dan ook wat ik, onder andere, had aangedragen voor Jaap. Op basis daarvan moest een nieuwe beslissing op bezwaar worden gemaakt. Het was de vraag hoe het College en de uitvoerende instantie BBS hiermee zou omgaan.

Gesprek met de wethouder en beleidswijzigingen

Op 5 juni 2019 hebben Jaap en zijn partner ook nog een gesprek gehad met de portefeuillehouder wethouder Alice Kok (Christenunie), van de gemeente Bunschoten. Ik was daarbij aanwezig. Jaap wilde niks meer ondernemen zonder mij erbij. De wethouder had vanuit alle hoeken kritiek gehad over haar terughoudende gedrag ten aanzien van het maken van excuses. Het is namelijk ontoelaatbaar dat de buitengewoon opsporingsambtenaar in het rechtmatigheidsgesprek Jaap aanstuurde om te verhuizen omdat het een issue is dat hij homoseksueel is. Waar bemoeit die man zich mee? Een en ander is tijdens het gesprek uitgesproken, de wethouder heeft uiteindelijk toch excuses gemaakt voor de hele gang van zaken. Natuurlijk was dat mosterd na de maaltijd voor Jaap. Het gesprek was op zich positief verlopen.

Daarna vernamen we dat de gemeente Amersfoort de werkwijze van haar sociale dienst gaat aanpassen. Cliënten die een verklaring afleggen in een rechtmatigheidsgesprek over hun bijstandsuitkering, krijgen voortaan een week bedenktijd voordat ze de verklaring moeten ondertekenen. Voorheen gebeurde dat direct na een gesprek en kon er niet meer op worden teruggekomen, want dan moet er wel iets bijzonders aan de hand zijn. Ook zal de gemeente aandacht besteden aan de werkwijze van de sociaal rechercheurs tijdens het verrichten van fraudeonderzoeken. Ook de gemeente Bunschoten zal haar beleid op bepaalde aspecten wijzigen. Of het allemaal wat uithaalt, moet natuurlijk nog worden bezien. Er komt namelijk meer bij kijken. Het gaat natuurlijk vooral om het gedrag van de medewerkers. Voor wat betreft de cultuur die heerst binnen BBS, daar is niet echt om over naar huis te schrijven, zo is gebleken uit het onderzoeksrapport van Rijnconsult (oktober 2018).

Motie van treurnis

De plaatselijke politieke partijen waren ondertussen ook nog niet klaar met de hele kwestie. Het CDA die op 11 juli 2019 diende tijdens de gemeenteraadsvergadering een motie van treurnis in voor het handelen van het college, en in het bijzonder de wethouder Alice Kok. De motie kreeg steun van SGP en CAP. Ook de VVD verklaarde achter de strekking van de motie te staan, zij het dat de coalitiepartij het te ver vond gaan officieel voor te stemmen. Dit is een motie waarin wordt uitgesproken dat een bepaalde gang van zaken of een bepaalde opstelling door degene, tegen wie de motie is gericht, is te betreuren. Voor Jaap zelf haalt het niets uit, maar gelukkig heeft deze kwestie voldoende stof tot nadenken gegeven. Wat Jaap is overkomen, mag niet meer gebeuren!

Radiostilte

Het was echter nog steeds wachten op de beslissing op bezwaar. Het duurde en het duurde. Inmiddels had ik het College al enkele keren verzocht om iets te vermelden over de stand van zaken, maar ik kreeg géén reactie. Inmiddels waren we elf weken (!) verder na de uitspraak van 7 mei en we hadden nog niets vernomen. Ronduit slordig, als je eerst al op de vingers bent getikt door de hoogste rechter en door politieke partijen, en dan vervolgens Jaap wekenlang in onzekerheid laten zitten. Toen tóch maar weer een klacht ingediend. Niet te geloven dacht ik. Wanneer stopt dit eens een keer? De wethouder belde Jaap direct op om excuses aan te bieden en zou direct polshoogte nemen. Tenslotte is BBS het uitvoerende orgaan.

Teleurstellingen

BBS stuurde niet lang daarna een brief met de mededeling dat is vastgesteld dat Jaap in de periode september 2015 tot en met eind december 2017 zijn hoofdverblijf inderdaad gewoon nog Bunschoten had en dus recht zou hebben op bijstandsuitkering over die periode. Eigenlijk was dit dus hetgeen waar de juridische procedure om ging. Ook verzocht BBS om alle loonstroken te overleggen over de hele periode. Uiteraard begrijpelijk dat het inkomen wordt gekort op de bijstand, maar waarom nu pás vragen om zijn inkomen? Dat kon niet veel eerder? Ik had weken daarvoor Jaap zijn jaaropgaves al meegestuurd, want loonstroken had hij niet. Maar ik bedacht, als BBS er nu zelf even een vergelijking op loslaat met de inkomensgegevens uit SUWI-net (gegevensuitwisseling tussen overheidsinstanties), dan is dat toch gewoon easy peasy!? BBS heeft namelijk al eerder ongevraagd het inkomen van Jaap uit SUWI-net gehaald voor een periode toen hij nog bijstandsuitkering ontving. Als er dan écht hele rare bedragen uitkomen, dan horen we dat wel, dacht ik. Helaas moest ik BBS dat dus voorkauwen. Een beetje pro-actief meedenken en meewerken was iets te enthousiast gedacht van mij.

De tweede teleurstellende mededeling van BBS was het voornemen om de kostendelersnorm toe te passen op het moment dat Jaap bij zijn ouders woonde. Maar ho eens even! Jaap is noodgedwongen bij zijn ouders gaan wonen omdat hij, als gevolg van het onzorgvuldige en onprofessionele gedrag van de sociaal rechercheur, zijn huurwoning moest opzeggen. Nota bene moest Jaap gewoon voor zijn zichzelf zorgen, had zijn eigen lasten, had een laag inkomen maar de rekeningen bleven uiteraard gewoon doorgaan. Ik zag een nieuwe bezwaarschriftprocedure al als aannemelijk vooruitzicht. Heel naar voor Jaap allemaal als hij daadwerkelijk wederom in een nieuwe juridische molen terecht zou komen. Dus, heb ik een ingebrekestelling geschreven met een niet zo vriendelijke toon en gesommeerd dat binnen een week de beslissing op bezwaar moest zijn genomen, Jaap zijn inkomen uit SUWI-net geplukt moest worden en de kostdelersnorm buiten toepassing moest worden gelaten. De uitbetaling van de bijstandsuitkering + wettelijke rente moest ook z.s.m. plaatsvinden. Nu was ik er toch wel écht klaar mee.

Case closed

Heel verstandig kwam BBS terug op hun bizarre voornemen en is eindelijk de bijstandsuitkering van Jaap opnieuw vastgesteld, met inachtneming van wat in de ingebrekestelling was beschreven, en is de nieuwe beslissing op bezwaar door het College van de gemeente Bunschoten gisteren afgegeven.

Nú kan Jaap het écht afsluiten. Hoewel we het nog niet helemaal kunnen bevatten.

Het was een bittere zaak. Voor mij als jurist ging het niet alleen maar om rechtvaardigheid maar het was ook een principe kwestie geworden. Tijdens een verhoor over iemands bijstandsuitkering, horen uitspraken omtrent iemands seksuele geaardheid gewoon NIET thuis, ook als de bijstandsuitkering wél terecht was ingetrokken (wat natuurlijk ook niet het geval was). Het onderzoek rammelde sowieso aan alle kanten.

Met Jaap gaat het naar omstandigheden goed. Zijn eigen zaak die hij onlangs heeft opgezet, loopt als een tierelier. Haal gerust eens een lekker visje bij Koelewijn Vis en Zo!

We gaan op een later moment nog even toosten en dan misschien toch dat vreugdedansje doen. In ieder geval kan ik nu wel zeggen: Case closed!